Giả sử bạn phải đọc một trong hai bài viết về cùng một chủ đề.
Bài thứ nhất do một người không thật sự am hiểu lĩnh vực đó viết. Họ làm nhanh vì chỉ muốn hoàn thành bài đúng lịch. Kết quả có lỗi chính tả, ý trước đá ý sau và vài chỗ sai kiến thức.
Bài thứ hai được người quản lý giao cho AI xử lý. Nó ngắn gọn hơn, logic hơn và không có những lỗi dễ thấy. Đổi lại, giọng văn hơi gượng, thiếu cảm xúc và không giống cách một người bình thường trò chuyện.
Nếu là người đọc, bạn chọn bài nào?
Chúng ta nói “slop này, slop kia” quá nhiều đến mức dường như cứ có AI là có slop. Nhưng nếu bài do con người viết khiến người đọc mất thời gian, còn bài có AI hỗ trợ lại truyền đạt được thông tin rõ ràng hơn, thứ nào mới thực sự là rác?
Giọng văn giống robot chưa chắc là vấn đề
Có một sự thật khá buồn cười: người đi làm vốn đã nói chuyện giống robot từ rất lâu trước khi ChatGPT xuất hiện.
Trong lĩnh vực Marketing, nhất là khi trao đổi với người có chuyên môn, tin nhắn thường ngắn, thẳng và ít cảm xúc. Không hẳn vì mọi người lạnh lùng. Chúng tôi viết như vậy vì đó là cách nhanh nhất để giữ cuộc trao đổi rõ ràng và chuyên nghiệp.
Nếu từng làm việc trong văn phòng, bạn sẽ biết quá nhiều cảm xúc có thể biến một vấn đề đơn giản thành hàng loạt suy diễn, giải thích và việc phát sinh. Một câu chữ trung tính đôi khi công bằng hơn cho tất cả mọi người.
Bạn chắc cũng từng nhận email mở đầu bằng “Dear anh A”, phần thân viết bằng tiếng Việt nhưng rắc thêm vài cụm tiếng Anh, rồi kết thúc bằng “Best regards”. Nó có tự nhiên không? Không hẳn. Nhưng đó lại là giọng văn do người thật sử dụng mỗi ngày trong thế giới thật.
Vì thế, cảm giác “không giống người” không đủ để kết luận một nội dung là slop.
Thông điệp quan trọng hơn dấu vân tay của người viết
Điều đáng đánh giá đầu tiên không phải ai gõ bàn phím, mà là người đọc nhận được gì sau khi đọc.
Nếu phải chọn, tôi thà đọc một bài hơi gượng nhưng có cấu trúc rõ ràng, truyền đạt đủ ý và tôn trọng thời gian của mình. Nó vẫn tốt hơn một mớ chữ do con người viết vội, đầy lỗi nhưng được xem là có giá trị chỉ vì “người thật viết”.
Nói như vậy không có nghĩa một bài đúng ngữ pháp mặc nhiên là bài hay. AI có thể tạo ra nội dung trơn tru nhưng rỗng, lặp lại những điều ai cũng biết và không chịu trách nhiệm cho bất kỳ kết luận nào. Đó vẫn là slop. Tôi từng viết về cơ chế khiến loại nội dung này tràn ngập và xuống giá trong bài Con bò tím trong thời đại slop.
Nhưng con người cũng có thể làm ra đúng thứ đó.
AI chỉ khiến việc sản xuất nội dung nhanh và rẻ hơn. Nó làm tăng số lượng slop, chứ không phát minh ra sự hời hợt. Trước AI, chúng ta đã có bài viết nhồi từ khóa, bài tổng hợp xào lại, nội dung viết cho đủ KPI và hàng nghìn phiên bản của cùng một lời khuyên chung chung.
Vấn đề nằm ở tiêu chuẩn của người chịu trách nhiệm cuối cùng. Họ có kiểm tra kiến thức không? Có biết mình đang nói với ai không? Có thật sự muốn giúp người đọc hiểu vấn đề không? Hay họ chỉ cần một URL mới xuất hiện trên lịch xuất bản?
Không phải công việc nào cũng nên giao cho AI
Ranh giới thay đổi khi cách trình bày chính là thứ khách hàng trả tiền để nhận.
Nếu bạn là nhà văn, họa sĩ hoặc một người làm nghề sáng tạo, kỹ năng, góc nhìn và cách thể hiện của bạn là một phần của sản phẩm. Dùng AI để thay thế toàn bộ phần đó cũng giống như thuê người khác tập đàn rồi tự nhận mình biểu diễn. Bạn vẫn có thể dùng công cụ hỗ trợ, nhưng không thể bỏ qua việc rèn nghề và tự đưa ra những quyết định quan trọng.
Điều này cũng không có nghĩa người sáng tạo phải tự làm mọi thứ. Một họa sĩ có thể tự chịu trách nhiệm về ý tưởng, thẩm mỹ và cách trình bày, rồi nhờ người khác hoặc AI hỗ trợ phần code, quản trị hay những việc nằm ngoài chuyên môn. Tương tự, một Marketer có thể dùng AI để sắp xếp ý, kiểm tra lỗi và tạo bản nháp, nhưng vẫn phải mang vào đó hiểu biết về khách hàng, bối cảnh và kinh nghiệm thực tế.
Đây cũng là lý do AI làm tốt hơn con người khi công việc chỉ còn là làm theo best practice. Giá trị của người làm nghề không nằm ở việc chậm hơn một cách thủ công. Nó nằm ở khả năng biết khi nào công thức sai, điều gì đáng nói và mình phải chịu trách nhiệm cho kết quả nào.
Hoàn hảo là kẻ thù của sự tốt
Chúng ta nói quá nhiều về phiên bản tốt nhất: nội dung phải thật hay, giọng văn phải thật người, ý tưởng phải hoàn toàn nguyên bản. Trong khi đó, phần lớn công việc mỗi ngày chỉ cần giải quyết một câu hỏi thực tế hơn:
Nếu AI giúp một người diễn đạt ý tưởng rõ hơn, giảm lỗi và tiết kiệm thời gian cho người đọc, đó là một cải thiện. Nếu nó được dùng để tạo thêm hàng trăm bài vô nghĩa chỉ nhằm phủ kín kết quả tìm kiếm, đó là slop. Cùng một công cụ, hai cách sử dụng và hai kết quả hoàn toàn khác nhau.
Khi làm Content Marketing, điều đáng quan tâm không phải tỷ lệ phần trăm câu chữ do người hay máy tạo ra. Câu hỏi đúng là: bài viết có một điều đáng nói không, có nói đúng không và có giúp người đọc hiểu hoặc làm được điều gì không?
AI không đồng nghĩa với slop. Con người cũng không phải con dấu bảo đảm chất lượng.
Slop xuất hiện khi người làm ra nội dung không còn quan tâm đến thứ họ đưa cho người khác đọc.